(1) मरीचि के पुत्र कश्यप प्रजापति थे। ब्रह्मदेव की दाहिनी हाथ की बोटे की नली से दक्ष नाम का पुरुष और बाएँ हाथ की बोटे की नली से धरनी नाम की स्त्री जन्मीं। उन दोनों से एक हज़ार-हज़ार महा ऋषि जन्मे। (2) ब्रह्मा के मानस पुत्रों में दूसरे स्थान पर रहने वाले अंगिरस्‍ु को उद्दध्य, बृहस्पति और संवर्त जैसे पुत्र हुए। बृहस्पति देवताओं के आचार्य बने। (3) मैत्रि (अत्रि) नामक मानस पुत्र से अनेक महा मुनि जन्मे। (4) पुलस्त्य नामक ब्रह्मा के मानस पुत्र से राक्षसों का जन्म हुआ। (5) पुलह नामक मानस पुत्र से किन्नर और किमपुरुष वर्ग उत्पन्न हुए। (6) क्रतू नामक मानस पुत्र से पक्षियों की जाति उत्पन्न हुई।

   
    

शान्तिपर्व (Mahabharat) - 12. शान्तिपर्व(महाभारत)


॥ श्रीः ॥
12.270. अध्यायः 270
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति जाजलितुलाधारसंवादानुवादः॥ 1॥


Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

तुलाधार उवाच। 12-270-0x(6297)(76068)
सद्भिर्वा यदि वाऽसद्भिः पन्थानमिममाश्रितः।
प्रत्यक्षं क्रियतां साधु ततो ज्ञास्यसि तद्यथा॥ 12-270-1(76069)
एते शकुन्ता बहवः समन्ताद्विचरन्ति ह।
तवोत्तमाङ्गे संभूताः श्येनाश्चान्याश्च जातयः॥ 12-270-2(76070)
आहूयैनान्महाब्रह्मन्विशमानांस्ततस्ततः।
पश्येमान्हस्तपादैश्च श्लिष्टान्देहेषु सर्वशः॥ 12-270-3(76071)
संभावयन्ति पितरं त्वया संभाविताः स्वगाः।
असंशयं पिता वै त्वं पुत्रानाह्वय जाजले॥ 12-270-4(76072)
भीष्म उवाच। 12-270-5x(6298)
ततो जाजलिना तेन समाहूताः पतत्रिणः।
वाचमुच्चारयन्ति स्म धर्मस्य वचनात्किल॥ 12-270-5(76073)
तुलाधार उवाच। 12-270-6x(6299)
अहिंसादि कृतं कर्म इह चैव परत्र च।
श्रद्धां निहन्ति वै ब्रह्मन्सा हता हन्ति तं नरम्॥ 12-270-6(76074)
समानां श्रद्दधानानां संयतानां सुचेतसाम्।
कुर्वतां यज्ञ इत्येव न यज्ञो जातु नेष्यते॥ 12-270-7(76075)
श्रद्धा वै सात्विकी देवी सूर्यस्य दुहिता द्विज।
सावित्री प्रसवित्री च हविर्वाङ्भनसी ततः॥ 12-270-8(76076)
वाग्वृद्धं त्रायते श्रद्धा मनोवृद्धं च जाजले।
श्रद्धावृद्धं वाङ्भनसी न यज्ञस्त्रातुमर्हति॥ 12-270-9(76077)
अत्र गाथा ब्रह्मगीताः कीर्तयन्ति पुराविदः।
शुचेरश्रद्दधानस्य श्रद्दधानस्यर चाशुचेः॥ 12-270-10(76078)
देवा वित्तममन्यन्त सदृशं यज्ञकर्मणि।
श्रोत्रियस्य कदर्यस्य वदान्यस्य च वार्धुषेः॥ 12-270-11(76079)
मीमांसित्वोभयं देवाः सममन्नमकल्पयन्।
प्रजापतिस्तानुवाच विषमं कृतमित्युत॥ 12-270-12(76080)
श्रद्धापूतं वदान्यस्य हतमश्रद्धयेतरत्।
भोज्यमन्नं वदान्यस्य कदर्यस्य न वार्धुषेः॥ 12-270-13(76081)
अश्रद्दधान एवैको देवानां नार्हते हविः।
तस्यैवान्नं न भोक्तव्यमिति धर्मविदो विदुः॥ 12-270-14(76082)
अश्रद्धा परमं पापं श्रद्धा पापप्रमोचनी।
जहाति पापं श्रद्धावान्सर्पो जीर्णामिव त्वचम्॥ 12-270-15(76083)
ज्यायसी या पवित्राणां निवृत्तिः श्रद्धया सह।
निवृत्तशीलदोषो यः श्रद्धावान्पूत एव सः॥ 12-270-16(76084)
किं तस्य तपसा कार्यं किं वृत्तेन किमात्मना।
श्रद्धामयोऽयं पुरुषो यो यच्छ्रद्धः स एव सः॥ 12-270-17(76085)
इति धर्मः समाख्यातः सद्भिर्धर्मार्थदर्शिभिः।
वयं जिज्ञासमानास्तु संप्राप्ता धर्मदर्शनात्॥ 12-270-18(76086)
श्रद्धां कुरु महाप्राज्ञ ततः प्राप्स्यसि यत्परम्॥ 12-270-19(76087)
`जाजलिरुवाच। 12-270-20x(6300)
न वै मुनीनां शृणुमश्च तत्वं
पृच्छामि ते वाणिज तत्वमेतत्।
पूर्वे हि पूर्वेऽप्यनवेक्षमाणा
नातः परं ते ऋषयः स्थापयन्ति॥ 12-270-20(76088)
यस्मिन्नेवानुतीर्थेन पशवः प्राप्नुयुः सुखम्।
पत्नीव्रतेन विधिना प्रकरोति नियोजयन्।'
श्रद्धावाञ्श्रद्दधानश्च धर्मश्चैव हि वाणिज॥ 12-270-21(76089)
तुलाधार उवाच। 12-270-22x(6301)
स्ववर्त्मनि स्थितश्चैव गरीयानेव जाजले॥ 12-270-22(76090)
भीष्म उवाच। 12-270-23x(6302)
ततोऽचिरेण कालेन तुलाधारः स एव च।
दिवं गत्वा महाप्राज्ञौ विहरेतां यथासुखम्।
स्वंस्वं स्थानमुपागम्य स्वकर्मफलनिर्मितम्॥ 12-270-23(76091)
एवं बहुविधार्थं च तुलाधारेण भापितम्।
सम्यक्चैवमुपालब्धो धर्मश्चोक्तः सनातनः॥ 12-270-24(76092)
तस्य विख्यातवीर्यस्य श्रुत्वा वाक्यानि जाजलिः।
तुलाधारस्य कौन्तेय शान्तिमेवान्वपद्यत॥ 12-270-25(76093)
`समानां श्रद्दधानानां युक्तानां च यथाबलम्।
कुर्वतां यज्ञ इत्येव नायज्ञो जातु नेष्यते॥' 12-270-26(76094)
एवं बहुमतार्थं च तुलाधारेण भाषितम्।
यथौपम्योपदेशेन किं भूयः श्रोतुमिच्छसि॥ ॥ 12-270-27(76095)

इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि सप्तत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः॥ 270॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-270-1 अयं पन्थाः समाश्रित इति ट. थ. पाठः॥ 12-270-3 ततस्ततः तेषु तेषु नीडेषु प्रवेशाय श्लिष्टान् संकुचितहस्तपादान्॥ 12-270-5 वाचमुच्चारयन्ति। निःशङ्कं प्रत्युत्तरं प्रयच्छन्तीत्यर्थः। तत्र हेतुः धर्मस्याऽहिंसात्मकस्य संबन्धिनो वचनात्प्रियवचनादित्यर्थः॥ 12-270-6 हिंसा आदिपदार्थः। इह परत्र च प्रत्यक्षफलमिति शेषः। तत्र हिंसाफलमाह श्रद्धामिति। हिंसा श्रद्धां विश्वासं निहन्तीत्यध्याहृत्य योज्यम्। तं विश्वासघातिनम्। स्पर्धानिहन्ति तं धर्मं स हतो हन्तीति ध. पाठः। हिंसा निहन्ति वै धर्मसंहतो हन्तीति थ. पाठः॥ 12-270-7 समानां लाभालाभयोः यज्ञः कर्तव्य इत्येवाभिसंधाय कुर्वतां फलं चाभिसंधायेति एवार्थः। तेषां यज्ञो नेष्वत इति न। संगतानां सुचेतसामिति ध. पाठः॥ 12-270-9 वाचा स्वरवर्णविपर्यासेन यद्वृद्धं छिन्नं नष्टं मन्त्राद्युच्चारणे तच्छ्रद्धा त्रायते समाधत्ते। मनसा व्यग्रेण यन्नष्टं देवताध्यानादि॥ 12-270-12 मीमांसित्वा विचार्य॥ 12-270-14 हविर्दातुमिति शेषः॥ 12-270-17 यत् या सात्विकी राजसी तामसी वा श्रद्धा यस्य स यच्छ्रद्धः। स एव स सात्विको राजसस्तामसो वा॥ 12-270-18 धर्मदर्शनाख्यान्मुनेधैर्मं वयं प्राप्तवन्तः॥ 12-270-19 स्पर्धां जहि महाप्राज्ञेति ध. पाठः॥ 12-270-21 श्रद्धावान्वेदवाक्ये। श्रद्दधानस्तदर्थमनुष्ठातुं ममेदं श्रेय इति निश्चयवान्। धर्मो धर्मात्मा॥ 12-270-22 गरीयानेव भूतले इति ट. थ. पाठः॥ 12-270-27 यर्थापम्योपदेशेन यथायद्दष्टान्तकीर्तनेन॥


Mahabharat- Hindi (Devanagari) 100000 shlokas

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.